Rola świadków przemocy — dlaczego milczenie też krzywdzi

W sytuacjach przemocy wobec dziecka często mówi się o osobach stosujących przemoc i osobach jej doznających, ale zbyt rzadko o trzeciej, niezwykle ważnej grupie — o świadkach tej przemocy. To oni widzą, słyszą lub zauważają sygnały, że dziecko lub nastolatek może doświadczać krzywdy. Ich reakcja lub jej brak ma ogromny wpływ na przebieg i konsekwencje przemocy.

Milczenie świadków nie jest neutralne. Dla dziecka to sygnał, że jego cierpienie jest nieważne, niewidzialne, a nawet zasłużone. Brak reakcji otoczenia wzmacnia poczucie bezradności, osamotnienia, poczucia winy. Wzmacnia również przekonanie, że nikt nie przyjdzie z pomocą. Z perspektywy osoby stosującej przemoc milczenie świadka jest natomiast cichą zgodą — utwierdzeniem w przekonaniu, że może dalej krzywdzić bez obaw o konsekwencje.

Świadkowie odgrywają jednak kluczową rolę w zatrzymaniu przemocy. Czasem wystarczy prosty gest: zgłoszenie innej osobie (dorosłej) podejrzenia, że ktoś jest krzywdzony, rozmowa z odpowiednią instytucją, wsparcie i wysłuchanie osoby doznającej przemocy.  Każda reakcja jest lepsza niż bierność. To właśnie odważna postawa osób z otoczenia najczęściej prowadzi do przerwania krzywdzenia, zanim dojdzie do tragedii lub utrwalonej traumy.

Reagowanie na przemoc nie wymaga heroizmu — wymaga empatii, odwagi i świadomości, że dobro dziecka jest wspólną odpowiedzialnością. Milczenie może krzywdzić równie mocno jak sama przemoc, ale głos świadka może ją zatrzymać. Właśnie dlatego tak ważne jest, by każdy z nas wiedział, że ma moc zmienić sytuację dziecka, które potrzebuje pomocy.

To, co możesz zrobić jako świadek:

• Wysłuchać i nie oceniać tego, co mówi osoba krzywdzona.
• Wyrażać swoje jasne stanowisko na temat przemocy – jest to przestępstwo i nic jej nie usprawiedliwia.
• Porozmawiać z osobą doświadczającą przemocy i zaoferować jej wsparcie, którego potrzebuje – czasami będzie to rozmowa, czasami wezwanie policji w trudnym momencie.
• Zaoferować osobie doświadczającej przemocy swoją pomoc jako świadka.
• Poinformować, że pomoc w takiej sytuacji można uzyskać wzywając Policję, rozmawiając z pracownikiem Ośrodka Pomocy Społecznej lub Ośrodka Interwencji Kryzysowej, zgłaszając sytuację w szkole/przedszkolu dziecka. Nawet mając jedynie podejrzenia popełnienia przestępstwa.
• Podać numer telefonu (22) 668 70 00 (Niebieska Linia) lub (18) 352 51 01 (Gorlicki Ośrodek Interwencji Kryzysowej), gdzie osoba doświadczająca przemocy może porozmawiać o swojej sytuacji.

Nie bądź obojętny, reaguj!

Pamiętaj, że jako świadek również masz prawo korzystać ze wsparcia psychologicznego.